Popiersie Ksawerego Branickiego
Popiersie Ksawerego Branickiego (1816-1879)
Sygnowany i datowany z tyłu rzeźby: „ADAM-SALOMON / 1868”
Paryż, Francja
Biały marmur
Z przodu podstawy napis: „C te X. Branicki”
Ksawery Branicki (właśc. Franciszek Ksawery Branicki) herbu Korczak, urodzony w Warszawie, syn Władysława, generała i senatora oraz Róży z Potockich, wnuk Franciszka Ksawerego Branickiego, generała, hetmana wielkiego koronnego, współtwórcy Konfederacji Targowickiej.
Ziemianin, w młodości oficer wojska rosyjskiego, finansista, działacz narodowy i polityczny, kolekcjoner sztuki, mecenas polskiej emigracji (wspierał m. in. Norwida i Mickiewicza), publicysta. Złożywszy dymisję w 1844 r. z wojska rosyjskiego wyjechał do Włoch, a następnie do Francji, gdzie osiadł na stałe. Represjonowany przez rosyjski rząd carski został pozbawiony stopni wojskowych, szlachectwa i majątku. Jako uzdolniony finansista dość szybko odbudował swoją fortunę i miał znaczne udziały w linach kolejowych w Afryce i w Rosji (Kijów-Odessa), był współzałożycielem istniejącego do dziś banku Crédit Foncier de France.
W 1849 r. dzięki pomocy matki nabył zamek Montrésor w dolinie Loary, który stał się jednym z najważniejszych na emigracji ośrodków polskości. Zgromadził w nim imponujące zbiory dzieł sztuki mistrzów europejskich oraz liczne polonika (obrazy, archiwalia i pamiątki historyczne). Był wybitną postacią polskiej Wielkiej Emigracji we Francji i jedną z najhojniej wspierających materialnie i organizacyjnie Powstanie Styczniowe.
Ożenił się dopiero w wieku 57 lat. W 1873 r. poślubił Pelagię z Zamoyskich Rembielińską, córkę Konstantego, XIII ordynata zamojskiego i Anieli z Sapiehów. Pelagia była wdową po Aleksandrze Rembielińskim właścicielu Krośniewic.
Zmarł w Asjucie w czasie wyprawy do Egiptu w listopadzie 1879 r. W 1880 r. ciało przywieziono do Francji i pochowano na cmentarzu w Montrésor. Po śmierci męża, Pelagia zamieszkała w Warszawie, gdzie zmarła w 1894 r. , a pochowana została na cmentarzu w Krośniewicach.
* * *
Autor rzeźby – Antoine Samuel Adam-Salomon (1818-1881), francuski rzeźbiarz i fotografik. Był ceniony zarówno za rzeźby portretowe (popiersia, medaliony), jak i w posągi grobowe i monumentalne. Szczególnie znany z popiersi, np. Gioachino Rossiniego i Marii Antoniny. W późniejszym okresie życia zajął się również fotografią, stając się prekursorem fotografii artystycznej. Szczególnie zasłynął z fotografii portretowych.
Marmurowe popiersie Ksawerego Branickiego to znakomity przykład XIX-wiecznej, francuskiej, realistycznej rzeźby portretowej. W zbiorach Muzeum Zamku w Oporowie od ok. 1953 r.
